Tohotoho

Ko e fakamalohi’i ‘e ha tangata ha fefine pe ta’ahine ke na angahala, ka ‘oku ‘ikai loto ia ki ai.

 

NGAAHI FA’AHINGA ‘ENI ‘O E TOHOTOHO´.

  • Ko ha tokotaha ‘oku ‘ikai te ne ‘ilo ‘e ia e tokotaha ‘oku ne fai ki ai ‘a e hia ni….

‘A ia ko e tokotaha ni ‘oku ‘ikai ke ‘ilo ki ai ‘e he fefine ni ‘aki hano fakamanamana’i ‘aki ha hele mei ha tau’anga me’alele ‘o taki’i ki he’ene me’alele´ pea leleaki’i ki ha feitu’u ma’uma’unganoa ‘o tohotoho’i ai, tui hele’i pea tutu mo e me’alele´ pea li’aki ai ‘oku ne lavelavea lahi kae si’i mo’ui pë.

  • Ko e ha tokotaha ‘oku ne ‘ilo lelei pe…

Ko e kaume’a lelei, maheni pe kãinga ofi, ‘o hangë ko ‘eni.  Ko Susana ta’u 23 ne ne sio ki ha tangata ‘oku na maheni lelei he na’a na ako fakataha, ‘oku tu’u mai he matapaa, ka ne fakaava e matapaa ki ai ‘o hü mai ‘o ne fakahoko ai e tohotoho ni.

  • Ko ha’ana alea mo ha’ane ‘ofa’anga….

Hangë ko Diana ta’u 50 na’e mãlõlõ ‘eve’eva ki muli, ‘o ako faifolau mo ‘eve’eva holo pë he matãtahi ‘one’one´ mo hano kaungã maheni, pe ko e hõtele, ‘oku na toutou hoa he hulohula´ mo e tangata ni ‘o kole ai pe ‘e he tangata ni ke na ki’i hü ki tu’a.  Ko e tangata ni ko ha tangata tupu lahi mo kaukaua, kole ai pë ke na angahala pea ne fakamalohi’i ai pe ‘o tohotoho’i.

  • Ko ha tohotoho’i pe pa’usi’i tokolahi….

‘Oku fakahoko ‘eni ‘e ha toko 2 pe tokolahi ange,hangë ko eni: ko ‘Ana ta’u 21 ne nau ‘i ha ‘api ‘a hono kaungãme’a fefine ‘e taha pea mo ha toko 3 tangata kaungãme’a pë, hü atu ‘a e fefine ‘e taha ‘o ‘alu, tohotoho’i leva ia ‘e he tokotolu tangata´.

  • Tohotoho’i ‘i he nofo fakamali….

Ko e fai pe ia ‘e hono mali´, ne toki ‘atã mai hono mali´ mei ha tafa pe faito’o ki hono taunga fanau´, hoko ai hono fakamalohi’i pea angahala’i ‘o tupu ai ha toe fãnoa e toto´ pea toe fakatokoto ‘i falemahaki.

 

“ ‘Oku fiema’u ia ke ke lotolahi”

Ko e ‘uluaki konga ‘eni ‘o ha lipooti ki he polisi mo e talatalaaki fekau’aki mo ha pa’usi’i fakalielia na’e hoko

Na’aku ‘uluaki ongo’i pe ‘i he’eku telefoni ki he kau polisi he ‘ikai ke nau o mai.

Ko e toki hoko pe ia ‘a e me’a, pea na’e ta leva hoku kaungame’a mo vili  atu pe.

Na’e fai pe pea ha’u leva ‘a e polisi ki he feitu’u na’a ma tali atu ai. Ko e kau polisi tangata kaukaua ‘e tokofa na’e ha’u. Na’e ‘ikai te u ongo’i fiemalie ‘i he’eku sio ki he kau tangata ko ‘eni. Ko e ngaahi fehu’i na’a nau ‘eke na’e ‘ikai ke fakafiemalie pea ‘ikai ke ‘iai ha’ane kaunga mo e natula ‘o e me’a na’e hoko. Na’a ku ongo’i hange ‘oku nau fakakaukau ko e kovi ia ‘a’aku.

Na’a nau ‘ave leva au ki he ‘ulu’i ‘apitanga polisi. Ne u  ongo’i fiemalie he na’anau ‘omai ‘a e polisi fefine – ka na’e talamai  keu hiki pe ‘eku fakamatala. Hala ke u ‘ilo pe koeha ‘a e me’a te u tohi.Lolotong a ‘eku fakahoko ‘a e lipooti ‘i he ‘api polisi, ‘oku felaka’aki holo pe ‘a e polisi ‘i fale mo tu’a. Na’e ‘ikai te u ongo’i ‘oku malu ‘a e ngaahi fakamatala ‘oku ou fai.

Na’e ‘ave mo e lipooti mei falemahaki , ‘i he ‘aho hono hoko. Na’e fekau’i au ke u ‘alu ki falemahaki ‘o ‘ikai ke ‘alu  mo ha polisi. Ka ‘i he’eku a’u atu ki falemahaki, na’a nau fiema’u mai ke u ‘aluange mo e polisi. Na’aku fetu’utaki leva ki ‘api polisi, ke ha’u ha taha, pea na’e ha’u ‘a e polisi, ‘o nofo pe ia ‘i tu’a pea na’e ‘alu pe ia ‘oku te’eki ke ‘osi ‘a e ngaue na’e fai. Na’e ‘ikai ke mahino kiate au ‘a e ngaahi me’a ‘oku hoko, he ko e ngaahi me’a na’e talamai kiate au na’e kehekehe pe, pea na’aku ‘osi ongo’i tetetete ‘aupito, mo e ongo’i ta’elata.

  ‘I he hokohoko atu ko ia ‘a e fakatotolo, na’e to e tokolahiange ‘a e kau polisi na’e kau mai ki ai.  Na’a nau ‘eke ngaahi fehu’i tatau na’e faingata’a ke u tali. ‘I he taimi ‘e ni’ihi na’a nau a’u ange pe ki he ngaue’anga. Ka neongo ia na’e tokoni mai ‘a e komanita polisi ke to e hiki fo’ou ‘eku ngaahi fakamatala ‘o fakatefito pe ki he me’a ko ia ‘oku fiema’u ke u hiki. Na’u toki ‘alu pe mo ia ‘o faka’osi ki ‘api. Na’a ku ongo’i fiemalie ‘i he kau mai ko ia ‘a e komanita polisi, pea ne u ongo’i pe ‘oku ne mahino’i ‘a e mafatukituki ‘o e me’a na’e hoko.

Ko ‘ene kau mai pe ko ia ‘a e komanita, na’e vave ‘aupito ‘a e me’a kotoa. Na’e ma’u mai ‘e he kau polisi ‘a e tokotaha na’a ne fai ‘a e hia pea ne u lava ‘o fakapapau’i ko e tokotaha ia. ‘I he’emau a’u ki he ‘api polisi na’a ku lava fesiofaki mo e famili ‘o e tokotaha ko ‘eni – hono mali mo ‘ene fanau – ‘oku nau ta’utu mai mei he tafa’aki ‘e taha ‘o e holo. Na’a ku ongo’i faingata’a’ia ‘i he’eku toki ‘ilo’i  ko e tangata ko ‘eni ‘oku ‘iai hono mali mo e fanau.

‘I he po ko ia na’e ta mai ha polisi kiate au. Na’a ne talamai ko e fefine mo hono mali  ‘oku na ongo’i fakatomala ‘aupito ‘i he me’a na’e hoko pea ‘oku na fiema’u ke fai ha fakalelei. Ko e fakakaukau ko ia ke fehangaaki  mo e tokotaha ‘i ha  loki ‘e taha ‘oku faingata’a ia kiate au. Na’a ku pehe pe ‘e ‘ikai  ke to e fai ha’aku lau, ka na’aku toki ‘ilo’i kimui ‘oku fu’u hala ‘aupito ia – ta ko e  feinga ‘a e polisi ke ‘oua na’a ‘alu ‘a e tokotaha ki pilisone.

Na’e fakahoko mai mei he polisi talatalaaki ‘e fakahoko ‘a e hopo ni ki he fakamaau’anga fakavahe. Na’a ku hoha’a ko e te’eki ke ‘osi ‘eku fakamatala, ka na’e hange ‘oku ‘ikai ke fu’u tokanga mai ha polisi ia ki ai. ‘I he ‘aho kimu’a pea hiki ‘eku fakamatala na’u kaikaila ki ha polisi ke fakamo’oni ki he’eku launga. Na’a ku ongo’i hange ‘oku faingata’a ke kau ‘a e kau polisi ki ha’ate launga ‘oku fai.

Na’e ‘uhinga ‘eku ‘alu ki he fale hopo ‘i hoku kolo, ko hono talamai ‘e he talatalaaki kuopau ke u ‘iai. ‘I he’eku hu atu kuo a’u ange ‘a e mali mo e fanau ‘a e tokotaha ni, na’e toutou ha’u pe ‘a e fanau ko ‘eni mo e malimali mai kiate au, na’u fu’u faingata’a’ia ‘aupito. Na’e ‘ikai ke mahino kiate au pe ko e ha ‘a e me’a ‘oku feinga ki ai ‘a e famili ni. Na’e fakaha mai kiate au ‘e he talatalaaki ‘e toki faka’osi ‘aki ‘eku hopo kae’oua ke tokosi’i ‘a e kakai – ka na’e ui fika ua. Ko e kakai ‘e 60 na’e ‘i he fale hopo, pea ne u ongo’i ‘oku ‘ikai ke to e puli ha me’a ‘e taha.

Na’e kamata leva ‘eku hopo pea ne fekau ‘e he talatalaaki ke u ‘alu ‘o tu’u ‘i he tafa’aki ‘e taha ‘o e fale. Ne u fakamalo’ia  na’e ‘ikai ke u hu ki loto pea  na’a ne fakahinohino mai pe au. Na’a ku to e ongo’i fiemalie he  na’a nau talamai he ‘ikai ke ‘asi hoku hingoa ‘i he ongoongo ‘e ‘ave he pepa. Na’e fakahoko mai kiate au kuo tu’utu’uni ‘e he fakamaau ‘e ‘ave fakahangatonu ‘eku hopo ki he fakamaau lahi he ‘oku tali tonuhia ‘a e faka’iloa.

‘Oku  to e mahinoange ‘eku keisi hono ‘ave ki he Crown Law. Na’a nau ta ‘o fakaha mai ‘a e me’a ‘oku hoko fekau’aki mo ‘eku hopo. Faka’osi na’e talamai kiate au kuo mo’ua ‘a e tokotaha ni ‘i he hia ko ia ko e feinga tohotoho mo e feinga ke fai ha pa’usi’i fakalielia, pea neu ongo’i fiemalie leva he kuo mahino kiate au ‘oku ‘ikai ke to e ‘i he komiuniti  ‘a e tokotaha ni.

Ko hono fakakatoa na’u fu’u  veiveiua pea u ‘ita ki he kau polisi, ka na’e ‘iai ‘a e nonga ‘iate au ‘i he kau mai ko ia ‘a e komanita ki he ngaue. Ne u feinga ke u fai pe ‘e au ‘a e me’a kotoa. Ko e founga ngaue ko ia ‘a e kau polisi na’u ongo’i hange ‘oku ou fakamalohi’i kinautolu ke nau  fai ‘a e ngaue. Hange pe kiate au ‘oku ‘ikai ke lahi ha ngaahi keisi pehe ni ‘oku nau fa’a ngaue ki ai.Ko hono fiema’u koia ke toutou fakamatala ki he me’a na’e hoko ki ha kakai tangata tokolahi, ‘oku kovi ‘aupito.

Ko e me’a ko ia na’a ne fakalotolahi’i  au ‘i he lolotonga ‘a e ngaue ki he hopo ni ko ‘eku ‘ilo’i ko kinautolu kotoa pe ‘oku nau lipooti ki he kau polisi, ‘oku faingofua ia ki he tokotaha launga hoko atu. ‘Oku mahu’inga pea ‘oku fiema’u ia ke ke lotolahi.

 

Ngaahi Talanoa Mo\'oni

This section is empty.