To'onga Fakalielia

‘Oku ‘uhinga ia ki he fa’ahinga fakalielia ‘oku fai ki ha taha, pea loto mamahi ai ‘a e tokotaha ko ia´, na’e ‘ikai fakaafe’i ‘e he tokotaha mamahi´ ‘a e to’onga ‘uli mo fakalielia ko ia ke faiange kiate ia´, mo tohoaki’i mai ‘aki ha tokanga ‘a ha fefine pe ko ha taha.

Ko ha ngaahi to’onga ‘ulungaanga pe to’onga lea, lau pe tohi, fakatupu’ita, mapu’i, ala, sio’i, kuitaha’i pe ngaohi kovi’i fakalielia pe kole faingamãlie pe fakailifia’i ke fai ha ‘ulungaanga fakalielia.

 

Ko e ngaahi ‘ulungaanga ‘eni ‘oku ne fakahaa’i mo fakafõtunga mai ‘a e ngaahi tõ’onga ‘uli mo fakalielia ‘oku ne tãpalasia ‘a fafine´. (sexual harassment)

  • Ui kovi’i pe lau fakalielia
  • Amohi pe ala ki ha konga ‘o ha fefine pe tokotaha, ‘uma’i pe fã’ofua ta’e te ne loto ki ai pe ala kovi.
  • Talanoa heliaki’aki ha ngaahi fakakata ‘uli pe fakalielia.
  • Toutou ‘eke ki ha taha fekau’aki pe fakakata’aki fekau’aki mo ‘ene mo’ui fakafo’ituitui´ mo e ngaahi ngãue ‘uli mo fakalielia.
  • Toutou fetu’utaki, tohi, email pe telefoni ki hono kaungã ngãue´ ki he ngãue pe ko hono ‘api´ pe ko ‘ene mo’ui fakafo’ituitui´.
  • Ngaahi palõmesi ke fakafetongi’aki ka fai ha ‘ulungaanga fakalielia pe fakailifia’i ka ‘ikai, ‘e fakahoko ‘ene fiema’u´ ki he ‘ulungaanga fakalielia, ‘e mole ‘ene ngãue pe ha me’a kehe.
  • Ala, pa’usi’i, taa’i, ‘ene’i, fakapa sino pe mata’i fakalielia.
  • Fakahaa’i ‘o e ngaahi fakatãtã kovi, tohi ha faiva fakalielia, ngaahi makasini fakalielia.
  • Ta fakamãlohi’i pe tohotoho’i.

FAKAKAUKAU HALA

‘Oku ‘ikai ke tau lava ‘o ta’ofi ha tangata mo ha fefine ki he’ena fetokanga’aki´ ‘i he loto fe’ofo’ofani mo’oni mo totonu ‘i he vã ‘o e ongome’a´.

 

FEKAU’AKI MO E LAO´.

‘Oku malava noa pe ke faka’ilo ha tangata pe ko ha taha ‘oku ne fai ha ngaahi tõ’onga ‘uli mo fakalielia, ko e hia ‘eni ia, pe ko ha tokotaha pe kulupu ‘oku nau fakahoko e ‘ulungaanga ta’etaau ko ‘eni´.

Ko ha ‘uuni me’a ‘e malava ke hoko ‘a e ngaahi to’onga ‘uli mo fakalielia´, ‘oku ‘ikai ko e kakai fefine pe ka ‘oku kau ai mo ha mãtu’a tangata.  Malava ke fakahoko ‘eni ‘e ha taha ‘oku pule he ngãue’anga´ pe pule ngãue, pe faifatongia fakataha mo e tokotaha ni ‘i he ngaue’anga ni.

‘Oku lava pe foki ke fakahoko ‘a e ngaahi tõ’onga ‘uli ni ‘i he taimi ngãue´, pe hili ‘a e ngãue´, pe fakataha’anga, ngaahi pãati pe ko e ngaahi kaime’akai pe kaitunu ‘i ha ngaahi matãtahi.